Felaket Yaklaşıyor; Türkiye karar arifesinde…

Nihayet beklenen olmaya başladı. Yabancılar kapatma davasını fiyatlamaya ve piyasalardan çıkmaya başladılar. Aslında bu durum çok önceden şekillenmeye başlamıştı.

 Türkiye’ye, 2007 ortasından itibaren portföy girişleri yavaşlamış durumda.

2007 yılı finans hesabının kompozisyonunu değiştirmiştir. Yani biz genel dengede özellikle portföy girişleriyle fazla veriyorduk. Genel denge fazlası 2007 yılı için 10.629 milyon dolardı. İşte bu 10 milyar dolar hem kuru aşağı basan hem de cari açık finansmanında Türkiye’yi rahatlatan bir girişti. Ancak 27 Nisan muhtırasından sonra bu durum hızla bozulmaya başladı. 2007 yılının ikinci yarısında hızlanan bu bozulma cari açığın finansmanı kompozisyonun değiştirdi. Finans hesabının kompozisyonun yaklaşık yüzde 65’i reel kesim borçlanmasından oluşurken portföy yatırımları durma noktasına geldi. Esasında önceki yıllarda –özellikle 2002–2006 arası- genel dengedeki fazlayı portföy girişleri oluşturuyordu. Örneğin 2006’da 8,2 milyar olan bu girişler 2007 de hızla geriye giderek 0,1 milyar dolara geriledi. Şimdiki halde bu kalem kriz sinyali veriyor ve buradan çıkış var. Şu an genel dengede bıçak sırtındayız. Yani 500 milyon dolar gibi bir fazlamız var. Bu durumda kuru aşağı basacak ve YTL’nin değerini yukarıda tutacak mekanizma durdu.

Mesela 2002’de genel dengede eksi 212 milyon dolar durumundaydık; ortalama dolar kuruda 1.5 civarındaydı. Bu 2003 ve 2004’te genellikle portföy girişleriyle 4 milyar dolar civarına çıktı. Ve kurda 1,4 lere geriledi. 2005’te olağanüstü bir şey oldu. Hem özelleştirme hem reel kesim borçlanması hem de portföy girişleri tavan yaptı ve genel dengede 23 milyar dolar civanda fazla verdik.

 İşte bu kuru çözdü. YTL hızla değer kazanmaya başladı. 2005’te ortalama dolar kuru 1.34 oldu. Ancak 2006 ve 2007’de genel denge yine geriledi. 2007’de durumu kurtardık. Ancak 2007’de ilginç bir şey daha oldu; cari açığın finansman kompozisyonu değişti.

 Net Doğrudan Yatırımlar ve portföy yatırımları hızla düştü.  Net Doğrudan Yatırımlarda yaklaşık 3 milyar dolarlık gerileme yaşanırken, söz konusu iki kalemde yaşanan düşüşler, diğer yatırımlar hesabındaki girişlerle dengelendi ve finans hesabı 2006’ya göre yaklaşık 2 milyar dolar fazla verdi.

 2007’yi özel kesim borçlanması, FED’in faizleri düşürmesi ve özelleştirme gelirleri kurtarmıştı. Ancak bütün bu seyir 27-Nisan 2007 e-muhtırasından sonra AKP denetiminden çıkmıştı. Maliye Bakanlığı, faiz dışı fazla performans göstergesinde ve buna bağlı kamu disiplininde direndi. Merkez Bankası’ da buna uygun para politikasında ve enflasyon hedeflemesinde ısrar etti. Ne zamana kadar; kapatma davasına kadar. Kapatma davasından sonra AKP tamam dediklerinizi yapıyoruz dedi. Zaten burada AKP ikili bir durum yaşadı; onu “başka bir yola” zorlayan güçlerin isteklerine boyun eğerken bu durumun, yaklaşan yerel seçimlerde hatta kapatma halinde yerel seçimlerle birleşecek bir genel seçimde-başka bir isimle de olsa- işine yarayacağını düşündü. GAP meselesi ve Orta Vadeli Mali Çerçeve böyle bir şeydir. Zaten ip, Anayasa Mahkemesi’nin türban kararından çok önce hem uluslar arası sermaye için hem de AKP için kopmuştu.

 Bundan sonra ne olacak? Bir kere Hazine şimdilik rahat gibi ama artık hem vade hem de faiz olarak zorlanacak. Merkez Bankası’nın faizi bir piyasa tutkalı gibi. Merkez Bankası yine faiz artıracak. Başka çaresi yok.  

Tabloda yukarıda anlattığımız durumu 2002 den beri görüyorsunuz

Kaynak: TCMB

(*) Dış ticaret verilerinde, ihracata (BEC) bavul ticareti ve diğer mallar, ithalata (BEC) navlun, sigorta ve diğer mallar, dış ticaret dengesine ise parasal olmayan altın ve limanlardan sağlanan mallar kalemleri dahil edilmektedir. (*)

 Bu arada FED faiz artırır mı; bu FED’in çok rahat alacağı bir karar değil. Bence Başkanlık seçimlerini bekleyecekler. Ancak bunun söylentisi bile Türkiye’yi yoracaktır.

Şimdi yabancı yatırımcılar dövize dönmüyor. Repoda duruyorlar. Ama çıkış var dövize geçme operasyonu başladığında da kur hızla yukarıya gidecek. Bunun olmaması siyasi istikrara bağlı. Çünkü yukarıda anlattık; artık finans hesabında kuru aşağı basan mekanizma çöktü. 2001’de olduğu gibi hızla eksiye gidiyoruz. Dövizin hızlı çıkışı tam bir felaket olur. Çünkü reel kesimin döviz borcu çok.

Türkiye hızla tarihi karar arifesine geliyor.

(*) Temel Ekonomik Göstergeler ve Global Gelişmeler Işığında Makro Ekonomik Risk; Semra Pekkaya,Ayhan Tosuner,Esra Yaşar,Emre Tudav; Ocak-2008 Ankara.