Cemil Ertem Kişisel Websitesi

 “Türkiye’de işsizliğin özü” yazısını hayli çapıtırak ve ancak belli cümleleri alarak eleştirmeye çalışan A. Tonak’a tam bu yanıtı yazarken CHP’nin işsizliğe çözüm(!) için ortaya attığı yedi madde gündeme düştü. Şimdi hem biraz Baykal’ın cahil cesaretiyle ortaya attığı işsizlik çözümlerine hem de aynı durumdaki Tonak eleştirisine değineceğim.

Aslında Tonak üzerinde çok durmak istemiyorum. Çünkü gerçekten hem söylemek istedikleri hem de çarpıtarak, benim yazım hakkında iddia ettikleri, üzerinde konuşulacak gibi değil. Ama ne yazık ki, Türkiye’de bu tür –çapsız da olsa- eleştirilere yanıt vermediğiniz zaman o eleştirilerdeki iddiaları kabul etmiş gibi bir konuma düşüyorsunuz ki; bu gerçekten çok önemli emek kaybına yol açan durum. Ama bu gibi durumlarda her zaman, bir taşla birkaç kuş vurmak yararlı. Hemen Tonak’tan başlayalım:

İki eleştirisi var: Birincisi benim Türkiye’deki işsizliğin kaynağı ve genç işsizliğin artışı ve işsizlik üzerindeki etkisi üzerine söylediklerimi eleştiriyor. Genç işşizlerin Türkiye’de genel işsizlik oranının üzerinde arttığını söylemenin doğru olmadığını söylüyor; Tonak. Şöyle; “ Genç işsizlik kapitalizmin yapısal sorunudur. Toplumun istihdam gereksinimi piyasaya, sermayenin inen binen[1] (!??) dönemsel olarak hızlı değişimler geçiren geçiren işgücü ihtiyacına terk etmenin doğal sonucu olarak tezahür eder.” Yani şimdi bu cümleyi İktisat Fakültesi 1. sınıf öğrencisi kurmaz. Neyse şekilsel olana takılmayalım. Ama bu cümle ne demek şimdi. Neyse Tonak devam ediyor; “gençlerin işşizlikten daha çok etkilenmesi bize özgü yerel bir sorun değil, sistemik ve genel bir problemdir” Yapma ya Ahmet; gerçekten mi? Yani şimdi resmi verileri göre Türkiye’de her dört gençten birinin işsiz olması küresel kapitalizmin –genel- yapısal sorunlarının sonucu olarak tezahür etmiş. Zaten Amerika’da da veriler buna yakınmış. Şimdi Türkiye’deki “resmi” verilerle Amerika’daki “resmi” verileri karşılaştırıp bir sonuca varmanın abesliğini bir kenara koysak bile; veriler bir eğilimi anlattığı gibi o anki-statik- durumu ortaya koyar. Olgunun nedenleri ve sonuçları ile ilgili kesin yargılar için tabii ki yetersizdir.

Kaldı ki Tonak’ın ABD ekonomisinin resasyona girdiği dönemden aldığı verilerle genç işşizliğin ABD ve Türkiye’de aynı nitelikte ve nicelikte olduğunu ispatlamaya çalışması ise ancak komiktir.  Öte yandan Tonak gibi yalnızca verilerden hareket etsek bile ; “Genç işsizlik oranı Türkiye’de AB-15 ve OECD ortalamaları ile karşılaştırılınca yüksek çıkmakta ve 1994-2004 arası artış göstermektedir. (..)  AB-15 üyesi olup ta genç işsizliği Türkiye’den yüksek olan Finlandiya, Fransa, İtalya, Yunanistan, İspanya gibi ülkeler mevcuttur, ancak bu ülkelerde, Türkiye’den farklı olarak, genç işsizliği 1994-2004 arası düşüş göstermektedir.” Bu durum bile zaten Tonak’ın tüm tezini yalanlıyor. Genç işsizlerin Türkiye’de dünyanın aksine gerilemediği tam tersine arttığını görüyoruz. (Veriler şöyle; 1994-2004 arası;

ABD’de 12,5-11,8, AB-15′te 20,8-16,5, G-7′de 13,2-12,7, Brititanya’da 16,2-10,9, OECD’de 14,3-13,5 ve Türkiye’de 16,0-19,7..-bu oranlar genç işgücünün yüzdesi olarak alınmıştır-. )

Bunun-bizimde yazıda vurguladığımız- çok önemli iki nedeni vardı: Birincisi yaklaşık otuz yıla yakın uygulanan neo-liberal politikalar sonucu tarımın hızla çözülmesi ve sanayinin bu çözülmeyi karşılayamamasıdır. Bu çözülme nüfusu hızla artan ve göreli bir genç nüfusa sahip Türkiye’yi vurmaktadır. İkincisi ise Türkiye’de ki eğitim sisteminin giderek dünyadan koparak yeterli mesleki ve akademik düzeyde olmamasıdır. Tonak ABD’de iyi eğitimlilerde iş bulamıyor diyor; tabii bu da bir olgudur. Zaten bende kapitalizmde nitelikli emek iş bulur; diğerleri işsiz kalır demiyorum. Yalnızca Türkiye’de genç işsizliğin çok hızlı olarak artacağını çünkü Türkiye’de tarımda gizli işsizlik olduğunu, var olan işsizlik ölçümlerinin yalnızca tarım dışı için geçerli olduğunu, tarımdaki örtülü işsizliği de büyük ölçüde gençlerin oluşturduğunu söylüyorum. Avrupa’da, rakamlar birbirine yakın gözükse de gelişmiş ülkelerde azalış görünürken tarımın göreli çözülmediği ama çözülme yolunda olduğu doğu avrupa ve Türkiye’de çok önemli bir artış trendi görüyoruz. Genç işsizlik krize değin,. gelişmiş ülkelerde,. özellikle AB-15′te gerileme trendiydeydi. En azından 1994-2004 rakamları bize bunu gösteriyor. Yani kapitalizmin göreli istikrarlı bir çizgi izlediği bu on yıl ancak yapısal sorunları, Türkiye gibi ağır olan, ülkeleri ayrıştırmıştır.

Tonak’ın en temel kavramlardan haberi yok. Örneğin tarım dışı işsizlik, gerçek işsizlik, açık işsizlik bu kavramlara bir göz atsın. Tarımdaki işsizliğin örtük işsizlik olduğunu anlar.  Aşağıdaki çizelgeye göz atalım, Türkiye’de ki işsizliğin boyutunu budur. Şimdi Tonak,  benzer bir tabloyu ABD için de açıklamalıdır ki; işsizlik olgusunun, özellikle genç işsizlik olgusunun kendisinin dediği gibi, Türkiye’de de, ABD’de de tamamen sistemik “genel” kapitalizmin işleyiş mekanizmalarından kaynaklandığını kanıtlasın.  

 Resmi ve Gerçek İşsizlik;2006-2008 (Bin Kişi)

Tekrar ediyorum; Türkiye’de işsizlik kapitalizminin genel işleyiş sorunlarından kaynaklandığı gibi, Türkiye’ye özgü, tarihsel, sosyal sorunlardan da kaynaklıdır. Son bir araştırmaya atıfta bulunacağım: Sabancı Üniversitesi’nin son yaptığı araştırmada şu sonuçlar yer alıyor. [3]

 “Türkiye’de kırsal kesimde yayaşan, üç kardeşi olan, anne babası ilkokul mezunu bir kızın liseye gitme olaslığılı yüzde 1-2, en zengin kesim en yoksul kesimin 21 katı eğitim harcaması yapıyor.  
 TÜİK’in Hane Halkı Bütçe Anketi ve Uluslararası Öğrenci Başarılarını Değerlendirme (PISA) verileri kullanılarak hazırlanan rapor, eğitimin toplumsal eşitsizlikleri azaltabilme imkânından çok uzak olduğunu gösteriyor.