Şekil 1’de işsiz sayısındaki değişimi gösteren kırmızı eğrinin negatif alana geçmiş olması dikkate değer bir gelişmedir.

Tarım dışı işsizlik oranı da bu gelişmelerin sonucunda Ocak 2009’de yüzde 18,5 olan seviyesinden, Ocak 2010’da 17,6’ya düşmüştür. Aralık-Ocak-Şubat aylarını kapsayan Ocak dönemi güçlü tarım dışı istihdam artışı 2010 yılının 1. çeyreğinde büyümenin çift haneli rakamlara ulaşacağı beklentisini doğrulamaktadır.

İşgücü durumu (Ocak)

İşgücünün eğitim ve yaş dağılımları ise;

·      Toplam işgücünün % 17,1′ini 15-24 yaş grubundakiler oluşturmaktadır.

·      Lise altı eğitimlilerde işgücüne katılma oranı; erkekler için % 68, kadınlar için                  % 21,8’dir.

·      Yükseköğretim mezunu erkeklerde % 83,8 olan işgücüne katılma oranı, kadınlarda   % 70,8′dir.

Tarım istihdamı yıllık olarak 2008’e kadar azalan bir seyir izlerken durgunlukla beraber 2008 ve 2009 yıllarında tarım istihdamında artışların başladığını hatırlatalım. Tarım dışı sektörlerde istihdam olanaklarının azalmasıyla birlikte tarımdan göç durmuş ve tarımda yapay bir istihdam artışı ortaya çıkmıştır. Bu artış olağanüstü yüksektir ve ardında başka etkenlerin olup olmadığı ayrıca araştırılmalıdır. Tarımda yaşanmakta olan bu yapay istihdam artışı gerçek işsiz sayısını gizlemektedir. Tarımdan göç yeniden başladığında halen 500 bin civarında seyreden tarım dışı işgücü artışının yükselmesi beklenmelidir.

Sonuçta Türkiye’de önümüzdeki çeyrekten itibaren işsizliğin tarım dışında da oransal olarak düşmeye başlayacağını vurgulayabiliriz.

Ancak,  Türkiye, 14,5 işsizlik oranıyla OECD ülkeleri içinde, İspanya’dan sonra en yüksek işsizlik seviyesinde şu an. İspanya’da ki durum çok daha vahim. Son OECD verisine göre (Şubat-2010) İspanya’da yüzde 19 oranında işsizlik var. Avrupa’da işsizlik yüzde 10 seviyesinde. 2007’den beri yaklaşık yüzde 2,5’luk bir artış var. Bu kriz etkisi. Ancak İspanya’da bu artış yüzde 10 olarak gerçekleşirken Türkiye’de yüzde 5 civarında bir kriz artışı var.

Percentage of labour force

Notes:

(1) Canada:             Unemployment rate for March 2010 is 8.2%

(2) United States:   Unemployment rate for March 2010 is 9.7%

İSPANYA-TÜRKİYE İŞSİZLİKTE BENZER KADER…

Türkiye ve İspanya aslında sanayileşme anlamında, son yıllarda benzer özellikler gösteren ülkeler. İspanya’nın AB üyesi olması onu orta ileri teknoloji sınıfına sokuyor. Ancak Türkiye’de şu sıralar orta düşük teknolojiden orta ileri teknoloji sınıfına doğru hızla yol almakta olan bir ülke. İspanya ve Türkiye’de cari açık veriyorlar. Eğer enerjiyi saymazsak bu iki ülkenin de dış ticaret kaynaklı cari açık vermelerinin en büyük nedeni ara malı ithalatı.

 Bu iki ülkede orta düşük teknolojiden orta yüksek ve ileri teknoloji sanayileşmeye geçmeye çalışıyor ve bu geçiş dinamiği aynı zamanda kendisini yoğun olarak işsizlikte gösteren bir yeni kriz etkisi de yaratıyor. Burada orta düşük teknolojiden, plastik, kauçuk sanayi, petrol rafine ürünleri, tekstil, ana metal ve metal eşya sanayi, gemi inşa ve onarım gibi sanayileri anlıyoruz. Orta ileri teknoloji de ise elektronik aletler, motorlu kara araçları, orta düşük teknoloji sanayilerine- tekstil gibi- makine yapan sanayi, kimyasal madde ve ürünler gibi sanayileri anlıyoruz. İşte bu iki ülkede, yüksek teknojinin bir alt kesimi olan bu alanlara üretim yaparken, ileri teknoloji üreten ülkelerden bu alanlara girdi çekiyorlar ve cari açık veriyorlar. Yine bu iki ülkede hem girdi ithalinde hem de mamul ihracında ileri teknoloji üreten ülkelere bağımlı. Hele İspanya’da mamul ihracında bu bağımlılık çok yüksek. Çünkü İspanya’nın orta ileri teknoloji alanındaki ihracatı yüksek gelir talepli ürünler. Yani otomobil gibi bu ürünleri ancak krizin en şiddetli göründüğü AB ve gelişmiş ülkeler talep ediyor. Böyle olunca İspanya’nın ihracatı Türkiye’den de hızlı düşüyor ve işsizliği bizden de hızlı artıyor. Şimdi tam burada ilginç bir veri daha var. Mesela şu sıralar dünya ticaretinde geçerli olan temel mamul ve yarı mamul malların kg başına ihracat değerlerine bakalım. Hububat 0,3 dolar, seramik, plastik, demir-çelik gibi düşük teknoloji ürünleri kg başına 0,5 ile 3,2 dolara kadar ihracat değeri var.  Şimdi gelelim sanayinin kalbi olan makine sanayine. Makine sanayi kapitalist bir ekonomi için ana kontrol sanayidir. Üretim araçlarının yeniden üretimi bu sektör kaynaklı gerçekleşir. Bu anlamda bir ekonomide makine sanayine baktığınızda o ekonominin röntgenini çekmiş olursunuz. Bu aynı zamanda beraberinde siyasi hegemonyayı getirir. Mesela, kişi başına gelir seviyesi Kuveyt’in ABD’den çok olabilir. Ama üretim araçlarının yeniden üretimini teknolojik olarak kontrol eden ABD hegemonyayı elinde tutar.

ZENGİNLİĞİN YENİ KAYNAĞI

 Şimdi makinede dünya ihracat değerleri kg başına 11 dolardan 52000 dolara kadar değişen bir skala taşıyor. Örneğin rulmanın kg başına ihracat değeri 11 dolarken yüksek teknolojili hava taşıtları ve parçaları kg başına 52000 dolara kadar çıkıyor. Bu rakamlar için ülkeler bazında çarpıcı iki örnek verelim bugün Alman markalı makine ürünleri dünya pazarında ortalama kg başına 100 dolar gibi işlem görürken, Türkiye’nin ortalaması 3-5 dolarlar civarındadır. Bu rakam, orta teknoloji ürünleri ihraç eden ülkeler için de 5-10 dolarlar civarında gerçekleşmektedir.

 Buradan şu sonuç çıkıyor: İspanya ve Türkiye gibi orta-yüksek/düşük teknoloji grubundan, ileri teknoloji grubuna geçiş sancısı çeken ülkeler daha bir süre işsizlik sorunu çekecekler. Artık hiç kimse kilosu 3 dolara seramik, plastik, tekstil ihraç ederek kalkınıp işsizliği önleyemez. 100-50000 dolar arasında ürün üretecek bilgi-teknoloji ve eğitim seviyesi gerekir. Bunun içinde yağmacı bir otarşi yerine dışa açık bir ekonomi ve sahici demokrasi gerekiyor. Şimdi yeni bir döneme giriyoruz. Bu dönemin ayırt edici özelliği ileri teknolojinin dünyanın her yerine kesintisiz ulaşacak olmasıdır. İspanya ve Türkiye gibi ülkeler bu anlamda hem en sorunlu hem de ne yapmaları gerektikleri açık olduğu için en şanslı ülkeler arasında sayılabilir. Yapılması gereken orta vadede, orta ileri teknoloji aşamasından ileri teknoloji aşamasına geçmektir. Bu eskiden kolay değildi. Şimdi bu yol açık. Ancak İspanya AB üyesi onun için pek sorun yok. Ama Türkiye, demokrasisini yeni arıyor. Türkiye, burjuva anlamda bir demokrasiyi ancak ileri teknolojiyi merkez alan, piyasanın kurum ve kurallarıyla işlediği bir ekonomi ile yakalayabilir. Bu ekonomi ise eski aktörlerle, dinozorlarla olmaz.

ABD’de 1995 ile 2005 arısında ileri teknoloji içeren sektörlerin katma değerleri toplam katma değer içinde yüzde 13’ten yüzde 54’e çıkmıştır. Ancak Bush döneminin yüksek faiz ve dolar politikaları ABD’nin yüksek katma değerli ürünleri ihracatını önlemiştir. Yani Bush döneminde açıkça eski kontrol sanayileri petro-kimya, demir-çelik, silah sanayileri desteklenmiştir. Ancak Obama ile birlikte ABD’deki ileri teknoloji içeren sanayilerin öne çıkması sağlanırken, ABD’nin açık vererek kendisini gelişmekte olan dünyaya finanse ettirme dönemi de sona ermiştir. Aslında benzer durum Türkiye için de geçerlidir. Türkiye’de önümüzdeki dönem, ancak işsizlik, cari açık gibi yapısal ekonomik sorunlarını ileri teknoloji içeren sanayilerden hareket ederek çözebilir.