KOBİ’LER VADELİ İŞLEM BORSASI’NDAN NASIL YARARLANIR?

 

Artan küresel dalgalar ve ekonomik kriz tehdidi KOBİ’lerin piyasa risklerinden korunması kaçınılmaz kılıyor.  Risklerini korumaya alan eden firmaların kredi derecelendirmeleri daha yüksek olacağı için bankalardan düşük maliyetli kredi temin etmek daha rahat olacaktır.   

 

Dış ticaret firmaları ve  üretimlerinde ithal ara malı kullanan sanayi şirketleri için dalgalı kur rejiminden sonra döviz hareketleri önemli bir risk unsuru haline geldi. Bunun önemini 2006  Mayıs ayındaki ve 2007 Şubat ve şimdiye kadar süren volatile ve daralmadan  sonra firmalar daha iyi anladı. Kurlardaki aşırı ve ani oynamalar ihracatçı ve ithalatçıları kurlara karşı korumasız bıraktı. Geçen sene bu dönemden sonra VOB’daki işlem hacimlerine baktığımızda başta döviz kontratları olmak üzere büyük sıçramalar yaşanmıştı. Son iki aylık dönemde de VOB’daki işlem hacimlerine baktığımızda önemli gelişmeler görüyoruz.   

 

Büyük ölçekli kurumsal şirketler ve finans kuruluşları zaten bankalardan kur riskinden korunmak için forward işlemleri yapmaya alışıklar. Büyük hacimlere sahip bu şirketlere yerli ve yabancı bankalar uygun vadelerde ve maliyetlerde tezgah üstü piyasalarda hedge etme olanakları sunarlar. Piyasamız yeterli derinliğe ulaştığında bu kurumlar aynı mantıkla VOB’da da rahatlıkla işlem yapabilirler.

 

KOBİ’ler her zaman bankalardan forward yapma imkanı bulamayabilirler. Küçük hacimlere sahip KOBİ’lere  VOB’dan döviz kontratları yoluyla korunmak uygulamadaki kolaylıklar  nedeniyle çok uygundur. VOB’daki mevcut derinlik KOBİ’lere çok rahat işlem yapma fırsatı verir. VOB firmaların piyasaya erişim imkanı ve değişik vade seçenekleri ile hedge etmek için ideal çözümler sunabilmektedir. Alıcı ve satıcıların belirlediği bir piyasa yapısına sahip olan Vadeli Kontratlar KOBİ’lere kontratın vadesinden önce de alım satım fırsatı verir. Bu esnek yapısıyla vadeli işlemler borsasında işlem yapmak çok kolaydır.  

 

İthalatçı firma kendi ürününü YTL bazında sattığında döviz kurlarının beklenmedik yükselmesine karşı korunmak için ileri vadeli döviz kontratı alabilir. İhracatçı firma da döviz kurlarının beklenmedik düşmesinden korunmak için ileri vadeli döviz kontratı satabilir. Bir ihracatçı KOBİ için ileride düşük döviz kuru ile karşılaşmak pek istenen bir şey değildir. İthalat yapan KOBİ için de kurların ani yükselişi hazırlıksız bir maliyet artışını beraberinde getirir.

 

Birazdan örneklerde de göstereceğim gibi Korunma amacı ile yapılan işlem, spot piyasadaki mevcut pozisyona karşılık, vadeli piyasada ters yönde pozisyon alınarak yapılmaktadır. Spot piyasa işlemleri ile dövizdeki dalgalanmadan korunma imkanı çok kısıtlı ve maliyetlidir. Vadeli sözleşmeler ile bu kolaylıkla gerçekleştirilebilir.

 

Şimdi ithalatçı ve ihracatçılar için iki korunma modeli yapalım.

 

Korunma İşlemine Örnek-1
İhracatçı

n      Örnek: Tekstil ihracatı yapan bir ihracatçının 30 Haziran 2008’de 1 milyon Dolar alacağı olduğunu düşünelim. Bugün 30 Haziran Vadeli Dolar kurunun 1.3600 YTL olduğunu varsayalım.

 

n      Risk: İhracatçının alacak tahsili yapacağı tarihe kadar kurun düşmesi. 30 Haziran’da Dolar kurunun 1.2500 YTL’ye düştüğünü varsayalım. İhracatçı kur riskine karşı hiçbir önlem almazsa alacağı 110,000 YTL değer kaybına uğrayacaktır.

 

n      Korunma: İhracatçı bugünden VOB’da 1 milyon Dolar büyüklüğünde 1.3600’den 30 Haziran Vadeli Dolar sözleşmesi satar. Böylece ihracat gelirinde Doların düşmesi sonucu meydana gelen 110,000 YTL’lik kayıp vadeli işlem sözleşmesindeki kazançla dengelenir.

 

 

DOLAR VADELİ SÖZLEŞMESİNDE KISA POZİSYON ALARAK RİSKTEN KORUNMA

İhracat Tutarı	1,000,000  USD
Tahsilat Tarihi	Haziran 2007 (2 ay sonra)
Piyasa Riski	Doların değer kaybetmesi
Sözleşme Büyüklüğü	1,000 USD
Bugünkü Vadeli İşlem Fiyatı	1,3600 YTL/$
Satılacak Sözleşme Sayısı	1,000,000/1,000=1,000(Kısa)

 

2 Ay Sonraki Dolar Kuru(YTL)	1,000,000 USD’nin Satılmasından Elde Edilen Gelir(YTL)	Vadeli Sözleşme K/Z(YTL)	Toplam Gelir(YTL)
1,4000	1,400,000	-40,000	1,360,000
1,3600	1,360,000	0	1,360,000
1,2500	1,250,000	110,000	1,360,000

 

 

 

 

İTHALATCI

 

Hammadde İthal Eden Metal Eşya İle Uğraşan Bir Şirket

 

Ø      Hammadde ithal eden bir şirket 100 Bin USD’lik ithalat yapmıştır.

Ø      USD spot kuru 1.33 YTL’dir. Haziran vadeli sözleşme VOB’da yine aynı gün 1.3600 YTL’dir.

Ø      Şirketin Nisan sonunda ithalat ödemesi için USD’ye ihtiyacı vardır.

 

Vadeli İşlem Sözleşmesi Kullanımı – Uzun

 

Sözleşme Büyüklüğü 1.000USD olan 100 adet sözleşme 1.4300YTL’den alınır:

 

Kar/Zarar: 1.6000-1.3600=0.24

0.24*1000=240YTL/sözleşme

240*100=24.000YTL (100 adet sözleşme)

 

Haziran Spot   (Vade Sonu) Dolar Kuru (YTL)	Vadeli Kar/Zarar	Spotta Dolar Alışı (YTL)	İthalat Ödemesi (YTL)
1.3600	0	136,000	136.000
1,6000	24,000	160,000	136.000
1,3300	-3,000	133,000	136.000

 

Vadeli İşlem Sözleşmesi Kullanımıyla Makine Parçasının Fiyatı Sabitlenmiştir!